I. TÓM TẮT LÝ THUYẾT

1. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hằng ngày, chúng ta quan sát thấy Mặt Trời mọc ở phía đông và lặn ở phía tây. Thật ra, đây không phải do Mặt Trời di chuyển mà là do Trái Đất tự quay quanh trục từ tây sang đông. Chuyển động này làm cho Mặt Trời có vẻ như “di chuyển” trên bầu trời từ đông sang tây. Hiện tượng này lặp lại hàng ngày, tạo nên hiện tượng ngày và đêm.

2. Mặt Trời mọc và lặn

Khi thực hiện mô hình với quả địa cầu và đèn chiếu sáng, ta thấy phần được chiếu sáng là ban ngày, phần còn lại là ban đêm. Khi Trái Đất quay, các khu vực lần lượt đi vào vùng sáng hoặc vùng tối, dẫn đến hiện tượng Mặt Trời mọc và lặn. Người ở các vị trí khác nhau trên Trái Đất sẽ thấy Mặt Trời mọc và lặn vào thời điểm khác nhau.

3. Thuyết Nhật tâm

Thuyết Nhật tâm cho rằng Mặt Trời là trung tâm của hệ Mặt Trời, còn Trái Đất quay quanh nó. Học thuyết này do Nicolaus Copernicus đưa ra và được Galileo Galilei ủng hộ. Trước đó, người ta tin vào thuyết Địa tâm, cho rằng Trái Đất là trung tâm vũ trụ. Nhờ sự chứng minh khoa học, thuyết Nhật tâm đã được chấp nhận rộng rãi.

II. BÀI TẬP ÁP DỤNG

Bài 1. Khi Mặt Trời lặn nghĩa là ở bất kỳ đâu trên Trái Đất đều không thể nhìn thấy Mặt Trời. Kết luận này đúng hay sai? Tại sao?

Hướng dẫn giải:

Kết luận này sai. Do Trái Đất có hình cầu nên khi ở nơi này Mặt Trời lặn thì ở nơi khác Mặt Trời có thể vẫn đang mọc hoặc ở giữa bầu trời. Điều này giải thích hiện tượng ngày và đêm xảy ra luân phiên nhau giữa các khu vực.

Bài 2. Theo em, hằng ngày người sinh sống ở Hà Nội hay ở Điện Biên sẽ quan sát thấy Mặt Trời mọc trước? Tại sao?

Hướng dẫn giải:

Người ở Hà Nội sẽ thấy Mặt Trời mọc trước vì Hà Nội nằm ở phía đông so với Điện Biên. Trái Đất quay từ tây sang đông nên các khu vực phía đông sẽ đón ánh sáng Mặt Trời trước.

Bài 3. Khoảng thời gian mỗi ngày đêm trên Trái Đất là bao lâu? Em hãy cho biết khoảng thời gian đó thể hiện điều gì?

Hướng dẫn giải:

Một ngày đêm trên Trái Đất kéo dài khoảng 24 giờ. Thời gian này thể hiện chu kỳ Trái Đất quay một vòng quanh trục của nó, tạo ra sự luân phiên giữa ngày và đêm.