I. TÓM TẮT LÝ THUYẾT:

1. Đường truyền của ánh sáng 

Định luật truyền thẳng của ánh sáng: Trong môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.

2. Tia sáng và chùm sáng

* Tia sáng:

– Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng có hướng gọi là tia sáng.

 

 – Biểu diễn tia sáng:

* Chùm sáng

– Chùm sáng gồm nhiều tia ssang hợp thành.

– Có ba loại chùm sáng:

a. Chùm sáng song song: gồm các tia sáng không giao nhau trên đường tuyền của chúng.

 

 

b. Chùm sáng hội tụ: gồm các tia sáng giao nhau trên đường truyền của chúng.

 

 

 

c. Chùm sáng phân kì: gồm các tia sáng loe rộng ra trên đường truyền của chúng.

 

 

 

Chú ý:

–  Ánh sáng truyền trong không khí với vận tốc rất lớn, gần bằng 300000 km/s.

– Trong môi trường trong suốt nhưng không đồng tính, ánh sáng không truyền theo đường thẳng.

II. BÀI TẬP MINH HOẠ:

Dạng 1: Giải thích khi nào nhìn thấy được vật

Để giải thích tại sao khi mắt ta mở và vật là một nguồn sáng nhưng ta vẫn không nhìn thấy vật thì căn cứ vào ánh sáng truyền theo đường thẳng, ta kẻ một đường thẳng từ mắt đến vật đó. Nếu:

– Đường thẳng đó gặp vật cản là vật chắn sáng thì ta không thể nhìn thấy vật.

– Đường thẳng đó không gặp vật cản là vật chắn sang thì ta nhìn thấy vật.

Ví dụ: Làm thế nào để kiểm tra xem cạnh của một cái thước có thẳng không? Mô tả cách làm.

Giải:

– Đặt mắt ở một đầu thước, đầu kia của thước hướng về một nguồn sáng, nhìn dọc theo thước.

– Điều chỉnh hướng của thước sao cho điểm đầu của cạnh thước ở phía mắt che khuất điểm đầu kia của cạnh thước.

– Nếu tất cả các điểm trên cạnh thước cũng đều bị che khuất thì cạnh thước thẳng.

Lý do là vì tia sáng phát ra từ nguồn đi theo một đường thẳng bị đầu thước gần nguồn chặn lại nên không đến được các điểm khác cũng nằm trên đường thẳng ấy trên cạnh thước để đến mắt.

Dạng 2: Giải bài tập ánh sáng truyền đi trong các môi trường.

 

 

Căn cứ vào định luật truyền thẳng ánh sáng:

– Ánh sáng truyền đi trong một môi trường:

+ Nếu môi trường là trong suốt và đồng tính thì ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.

+ Nếu môi trường đó là trong suốt và không đồng tính hoặc đồng tính nhưng không trong suốt thì ánh sáng không truyền đi theo đường thẳng.

– Ánh sáng truyền đi trong hai môi trường:

Nếu cả hai môi trường đều trong suốt và đồng tính thì ánh sáng truyền đi theo hai nửa đường thẳng bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường đó.

Ví dụ 1: Trong các phòng mổ ở bệnh viện, người ta thường dùng một hệ thống gồm nhiều đèn. Theo em mục đích chính của việc này là gì?

Giải

Mục đích chính của việc này là dùng nhiều đèn để tránh hiện tượng che khuất ánh sáng do người và các dụng cụ khác trong phòng tạo nên vì ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.

Ví dụ 2: Tại sao trong các lớp học, người ta thường gắn đèn ở các phía trái, phải và tập trung trên trần nhà mà không gắn tập trung về một phía?

Vì để tránh hiện tượng xuất hiện các bóng đen che khuất do ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.