Trung học nghề không nên bị xem là con đường thay thế dành cho những học sinh không tiếp tục học THPT, mà cần được định vị như một hướng đi giáo dục có chất lượng, có chuẩn mực và có khả năng mở ra nhiều cơ hội phát triển lâu dài cho người học. Đây là nội dung được nhấn mạnh tại hội thảo “Định hướng xây dựng và phát triển trung học nghề ở Việt Nam hiện nay”, diễn ra chiều 25/6, do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tổ chức.
Định vị lại vai trò của trung học nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân
Phát biểu tại hội thảo, ông Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh rằng trung học nghề không phải là một lựa chọn thứ yếu, càng không phải là lối đi dành riêng cho những học sinh không theo học THPT. Theo ông, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc phát triển trung học nghề cần được nhìn nhận như một định hướng quan trọng nhằm mở rộng cơ hội học tập sau THCS, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người học và thị trường lao động.
Ông Vũ Thanh Mai cho rằng một trong những điểm mới có ý nghĩa đặc biệt trong định hướng phát triển giáo dục là xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở và linh hoạt. Hệ thống này cần được thiết kế theo hướng đổi mới mô hình tổ chức, chương trình đào tạo và phương thức giảng dạy, đồng thời gắn chặt với nhu cầu sử dụng lao động của xã hội. Đây không chỉ là việc bổ sung thêm một cấp học hay một loại hình cơ sở giáo dục mới, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy về phân luồng, hướng nghiệp và phát triển nguồn nhân lực.
Theo cách tiếp cận này, trung học nghề cần được xem là một bộ phận hữu cơ của hệ thống giáo dục quốc dân. Người học sau THCS có thể lựa chọn con đường vừa tiếp tục trang bị nền tảng văn hóa phổ thông cốt lõi, vừa tiếp cận sớm với kỹ năng nghề nghiệp. Mô hình này không chỉ giúp học sinh có thêm cơ hội tham gia thị trường lao động mà còn tạo điều kiện để các em tiếp tục học lên, chuyển đổi nghề nghiệp, khởi nghiệp hoặc phát triển nghề nghiệp trong suốt cuộc đời.
Một trong những thách thức lớn đối với giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay là tâm lý xã hội vẫn còn nặng về con đường học THPT rồi tiếp tục vào đại học. Trong nhiều gia đình, việc học nghề sau THCS vẫn chưa được xem là một lựa chọn có vị thế tương đương với học phổ thông. Chính nhận thức này khiến giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt ở lứa tuổi sau THCS, chưa thật sự tạo được sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với học sinh và phụ huynh.
Thực tế cho thấy công tác phân luồng, hướng nghiệp và phát triển giáo dục nghề nghiệp đã đạt được một số kết quả nhất định, song vẫn còn nhiều khó khăn. Sự kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa chương trình đào tạo với yêu cầu của thị trường lao động và giữa quá trình học tập với cơ hội việc làm ở nhiều nơi vẫn chưa thực sự chặt chẽ. Khi người học chưa nhìn thấy rõ giá trị của văn bằng, lộ trình học tiếp và triển vọng nghề nghiệp, việc lựa chọn học nghề dễ bị hiểu như một phương án dự phòng thay vì một hướng phát triển có chủ đích.
Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Vũ Thanh Mai cho biết tại nhiều quốc gia phát triển, giáo dục nghề nghiệp ở bậc trung học là một cấu phần quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân. Các chương trình đào tạo nghề được xây dựng bài bản, có chuẩn chất lượng rõ ràng, có cơ chế liên thông và có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp. Nhờ đó, học sinh vừa được học kiến thức nền tảng, vừa được rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp trong môi trường gần với thực tiễn lao động, qua đó tạo ra hiệu quả kinh tế – xã hội rõ rệt.
Vì vậy, phát triển trung học nghề không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục hay của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đây là vấn đề cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, gia đình và xã hội. Khi trung học nghề được công nhận đúng vị trí, được bảo đảm về chuẩn chương trình, chuẩn kỹ năng và cơ hội phát triển, mô hình này mới có thể tạo dựng được niềm tin rộng rãi trong cộng đồng.
Tháo gỡ các điểm nghẽn để trung học nghề trở thành hướng đi thực chất
Theo ông Vũ Thanh Mai, để trung học nghề phát triển bền vững, trước hết cần xác định rõ mục tiêu và vị trí của loại hình này trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trung học nghề không nên được thiết kế như một chương trình THPT thông thường có bổ sung thêm một số môn nghề. Thay vào đó, chương trình cần tích hợp thực chất giữa kiến thức văn hóa phổ thông cốt lõi và chuyên môn nghề nghiệp, bảo đảm người học vừa có nền tảng học vấn cần thiết, vừa có kỹ năng nghề đủ để tiếp tục phát triển trong môi trường lao động hiện đại.
Một vấn đề quan trọng khác là cơ chế liên thông và công nhận văn bằng. Người học sau khi tốt nghiệp trung học nghề cần có lộ trình rõ ràng để lựa chọn đi làm, học lên cao đẳng, đại học hoặc tiếp tục học nâng cao, chuyển đổi nghề nghiệp khi cần thiết. Nếu không làm rõ giá trị văn bằng, chuẩn chương trình, chuẩn kỹ năng, quyền học tiếp và cơ hội phát triển sau tốt nghiệp, rất khó tạo dựng niềm tin xã hội đối với mô hình trung học nghề.
Quan điểm này cho thấy trung học nghề chỉ có thể trở thành một hướng đi hấp dẫn khi người học và phụ huynh nhìn thấy tính ổn định, tính liên thông và triển vọng dài hạn. Một chương trình giáo dục nghề nghiệp hiệu quả không chỉ giúp học sinh có nghề sớm mà còn phải bảo đảm khả năng thích ứng, học tập suốt đời và phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi.
Tại hội thảo, ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết mục tiêu lớn nhất khi xây dựng mô hình trung học nghề là tạo ra một hệ thống giáo dục có tính kết nối. Trong hệ thống đó, các cấp học và trình độ đào tạo phải được liên thông chặt chẽ, giúp người học không bị giới hạn bởi một lựa chọn ban đầu mà vẫn có thể tiếp tục phát triển theo năng lực và định hướng cá nhân.
Theo đánh giá của ông Bình, hệ thống giáo dục Việt Nam tuy đã có nhiều bước phát triển nhưng vẫn còn tồn tại một số điểm nghẽn. Trước hết, sự liên thông giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học chưa thực sự hiệu quả. Điều này khiến lộ trình học tập của học sinh sau THCS chưa đủ rõ ràng, đặc biệt đối với những em lựa chọn giáo dục nghề nghiệp thay vì tiếp tục học THPT.
Một hạn chế đáng chú ý khác là công tác phân luồng sau THCS chưa đạt như kỳ vọng. Hiện nay, tỷ lệ học sinh sau THCS lựa chọn giáo dục nghề nghiệp chỉ khoảng 19%. Con số này cho thấy học nghề vẫn chưa trở thành một lựa chọn phổ biến, dù nhu cầu nhân lực kỹ thuật, nhân lực có tay nghề và lao động được đào tạo bài bản đang ngày càng tăng trong nhiều lĩnh vực.
Bên cạnh đó, học sinh theo học chương trình trung cấp nghề hiện nay thường phải đồng thời học thêm chương trình giáo dục thường xuyên để hoàn thành kiến thức văn hóa phổ thông. Việc phải theo đuổi hai chương trình song song có thể tạo áp lực cho người học, làm ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và giảm sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp. Đây cũng là một trong những lý do khiến mô hình học nghề sau THCS ở một số nơi bị nhìn nhận chưa đúng, thậm chí bị xem như giải pháp để tránh kỳ thi vào lớp 10 công lập.
Theo ông Bình, việc hình thành cấp trung học nghề nhằm tạo ra hai hướng đi rõ ràng sau THCS, mỗi hướng có mục tiêu, chương trình đào tạo và cơ hội phát triển riêng. Học sinh có thể lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, điều kiện, sở thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân, thay vì bị đặt trong quan niệm rằng chỉ có học THPT rồi vào đại học mới là con đường thành công.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia châu Âu cho thấy thanh niên có thể tham gia thị trường lao động từ sớm nếu được đào tạo nghề bài bản, đồng thời vẫn có cơ hội học tập nâng cao trình độ trong suốt quá trình làm việc. Đây là cách tiếp cận vừa giúp xã hội có nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa giúp người trẻ chủ động hơn trong xây dựng tương lai nghề nghiệp.
Từ góc nhìn đó, trung học nghề không chỉ có ý nghĩa trong việc giải quyết bài toán phân luồng sau THCS, mà còn có thể trở thành cầu nối giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Nếu được thiết kế đồng bộ, mô hình này sẽ giúp giảm tải cho người học, tạo lộ trình học tập linh hoạt, mở rộng cơ hội tham gia thị trường lao động và từng bước đưa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi về thực trạng, định hướng phát triển trung học nghề, chương trình chuẩn và các giải pháp thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn mới. Những thảo luận này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận giáo dục nghề nghiệp sau THCS bằng tư duy mới: không phải là lựa chọn sau cùng, mà là một con đường học tập có giá trị, có chất lượng và có khả năng đóng góp trực tiếp vào phát triển nguồn nhân lực quốc gia.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
