Nhiều trường học đang ứng dụng công nghệ để đổi mới hoạt động thư viện, từ quản lý sách, số hóa tài liệu đến kết nối và chia sẻ nguồn học liệu. Quá trình này mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho giáo viên, học sinh, đồng thời đặt ra yêu cầu kết hợp hiệu quả giữa tiện ích của môi trường số và những giá trị giáo dục của không gian đọc truyền thống.
Đổi mới quản trị thư viện, phát triển nguồn học liệu dùng chung
Chuyển đổi số trong thư viện trường học đang được triển khai từ những nghiệp vụ cụ thể, gắn với nhu cầu quản lý và sử dụng tài liệu hằng ngày. Thay cho việc phụ thuộc vào sổ sách ghi chép thủ công, một số cơ sở giáo dục tại Hà Tĩnh đã đưa dữ liệu sách, thông tin mượn – trả và hồ sơ hoạt động lên phần mềm. Đây là bước chuyển quan trọng để tổ chức nguồn tài nguyên có hệ thống, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tra cứu và phục vụ bạn đọc.
Tại Phân hiệu 2, Trường Tiểu học Hoa Sen, phường Thành Sen, công nghệ được ứng dụng trong nhiều khâu vận hành thư viện. Theo bà Phan Thị Thanh Nga, Phó Hiệu trưởng nhà trường, phần mềm được sử dụng nhằm hỗ trợ quản lý tài liệu và đáp ứng nhu cầu của người đọc. Giáo viên cùng tham gia nhập thông tin, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thư viện.
Việc cập nhật dữ liệu không chỉ tập trung vào danh mục sách. Nhà trường còn tập hợp bài giảng của giáo viên để hình thành kho bài giảng điện tử, đồng thời quản lý và kết nối các loại hồ sơ như sổ đăng ký, sổ mượn – trả và nhật ký thư viện trên phần mềm. Theo đó, thư viện từng bước mở rộng chức năng, vừa lưu giữ tài liệu, vừa hỗ trợ tổ chức và khai thác nguồn học liệu do nhà trường xây dựng.
Cách thức quản lý này giúp thông tin được cập nhật tập trung hơn, giảm sự phụ thuộc vào việc đối chiếu nhiều loại sổ riêng biệt. Đối với những tài liệu đã được cung cấp trên hệ thống, giáo viên và học sinh có thêm lựa chọn tiếp cận qua thiết bị kết nối Internet. Khả năng phục vụ của thư viện vì thế được mở rộng ra ngoài phạm vi phòng đọc, phù hợp với nhu cầu chuẩn bị bài, tìm kiếm tài liệu và tự học.
Bên cạnh việc phát triển nguồn lực nội bộ, kết nối giữa các thư viện cũng mở ra hướng khai thác tài nguyên chung. Cô Nguyễn Thương Huyền, nhân viên thư viện Trường Tiểu học Thạch Quý, cho biết nhà trường trước đây đã liên kết với thư viện của một số trường trên cùng địa bàn để bạn đọc có thể truy cập tài liệu theo hình thức liên thư viện. Hoạt động này góp phần bổ sung nguồn tài liệu số mà không phát sinh chi phí đối với người sử dụng.
Ý nghĩa của liên thông thư viện nằm ở khả năng mở rộng phạm vi phục vụ dựa trên sự chia sẻ nguồn lực. Khi tài liệu được tổ chức và kết nối phù hợp, nhu cầu tìm kiếm của giáo viên, học sinh có thể được đáp ứng từ nhiều nguồn hơn, thay vì chỉ giới hạn trong kho sách của một cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, mức độ cập nhật và khả năng hướng dẫn người đọc sử dụng hệ thống.
Tại Trường THCS Mỹ Châu, xã Mai Phụ, phần mềm VietBiblio được ứng dụng trong nhập dữ liệu, phân loại tài liệu và theo dõi hoạt động mượn – trả. Theo cô Lê Thị Kim, cán bộ thư viện nhà trường, phần mềm giúp các nghiệp vụ được thực hiện tập trung, đồng thời hỗ trợ giáo viên, học sinh tra cứu đầu sách theo nhu cầu học tập và nghiên cứu.
Một thay đổi đáng chú ý là dữ liệu sử dụng thư viện có thể được thống kê để phục vụ đánh giá. Số lượt mượn và tần suất khai thác tài liệu cung cấp thêm căn cứ nhận diện mức độ sử dụng kho sách. Những thông tin này có thể hỗ trợ nhà trường xem xét nhu cầu bạn đọc, lựa chọn nội dung giới thiệu và định hướng bổ sung tài liệu. Dù vậy, số lượt sử dụng chỉ phản ánh một khía cạnh của hoạt động thư viện; việc hình thành hứng thú và chất lượng đọc vẫn cần được quan sát thông qua quá trình học tập, trao đổi và tham gia của học sinh.
Theo bà Lê Thị Thu Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Châu, các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo và sự kiện về sách cũng được lưu trữ trên phần mềm thư viện. Việc lưu giữ có hệ thống giúp nhà trường theo dõi quá trình tổ chức hoạt động, đồng thời tạo nguồn thông tin phục vụ công tác quản lý. Như vậy, chuyển đổi số đang tác động đồng thời đến quản trị tài liệu, phục vụ bạn đọc và ghi nhận các hoạt động phát triển văn hóa đọc.
Kết hợp tiện ích số với không gian đọc để hình thành thói quen học tập bền vững
Đối với giáo viên và học sinh, giá trị dễ nhận thấy của thư viện số là khả năng tìm kiếm tài liệu chủ động hơn. Khi danh mục và tình trạng sách được cập nhật trực tuyến, người đọc có thể xác định nguồn tài liệu phù hợp trước khi đến thư viện. Với những nội dung đã được số hóa và cho phép truy cập, việc khai thác còn có thể diễn ra ngoài thời gian mở cửa của phòng đọc.
Tại Trường THPT Cẩm Bình, xã Cẩm Bình, ứng dụng công nghệ được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài liệu hiện có. Theo cô Trần Thị Bình, cán bộ thư viện nhà trường, phần lớn sách giáo khoa, sách tham khảo cùng nhiều tài liệu phục vụ dạy học đã được số hóa. Hệ thống mã vạch cũng được sử dụng trong hoạt động mượn – trả, hỗ trợ việc nhận diện và quản lý sách.
Dữ liệu thư viện được tích hợp trực tuyến, cho phép học sinh tra cứu danh mục, kiểm tra tình trạng tài liệu và đăng ký mượn qua ứng dụng hoặc trang web theo hệ thống nhà trường triển khai. Những tiện ích này giúp người đọc chuẩn bị trước cho nhu cầu học tập, đồng thời giảm tình trạng đến thư viện mới biết tài liệu cần tìm đang được người khác sử dụng.
Em Dương Thị Lan Anh, học sinh lớp 12A1 của trường, cho biết trước đây học sinh phải trực tiếp đến thư viện để tìm tài liệu và có thể phải chờ nếu sách đã được mượn. Khi có hệ thống tra cứu, các em có thể sử dụng điện thoại hoặc máy tính để kiểm tra thông tin và đăng ký mượn. Sự thay đổi này tạo điều kiện để học sinh chủ động hơn trong việc sắp xếp thời gian, lựa chọn tài liệu và chuẩn bị bài học.
Cần phân biệt giữa tra cứu thông tin sách và đọc toàn bộ tài liệu trên môi trường số. Danh mục trực tuyến giúp người sử dụng biết thư viện có những đầu sách nào, trong khi khả năng đọc từ xa phụ thuộc vào tài liệu đã được số hóa và phạm vi truy cập của hệ thống. Làm rõ các chức năng này sẽ giúp việc hướng dẫn bạn đọc sát với điều kiện thực tế, tránh đồng nhất thư viện điện tử với khả năng tiếp cận mọi tài liệu ở mọi thời điểm.
Tại Trường THPT Lý Tự Trọng, xã Thạch Hà, quá trình xây dựng thư viện điện tử cũng được thực hiện từng bước thông qua cập nhật dữ liệu sách, ứng dụng phần mềm và liên thông nguồn tài nguyên. Theo ông Phan Quang Tấn, Hiệu trưởng nhà trường, việc số hóa sách giáo khoa, tài liệu học tập và kết nối dữ liệu thư viện nhằm tạo thêm điều kiện tiếp cận học liệu cho giáo viên, học sinh.
Song song với ứng dụng công nghệ, nhà trường tiếp tục duy trì không gian đọc trực tiếp, tổ chức giới thiệu sách và các câu lạc bộ về sách. Sự kết hợp này cho thấy phát triển văn hóa đọc cần cả điều kiện tiếp cận thuận tiện lẫn những hoạt động khuyến khích người học quan tâm, lựa chọn và trao đổi về nội dung đã đọc.
Không gian thư viện truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường học tập và tương tác. Tại Trường THCS Mỹ Châu, phòng thư viện được bố trí để phục vụ đọc sách và tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Hệ thống cửa kính tận dụng ánh sáng tự nhiên, cùng cách lựa chọn màu sắc và sắp xếp phù hợp với học sinh, góp phần tạo sự gần gũi cho bạn đọc.
Trong mô hình kết hợp, công nghệ hỗ trợ tìm kiếm và mở rộng nguồn tài liệu, còn các hoạt động tại thư viện tạo cơ hội để học sinh chia sẻ cách hiểu, đặt câu hỏi và phát triển hứng thú đọc. Một cuốn sách được tìm thấy nhanh hơn chỉ thực sự phát huy giá trị khi người học có động lực đọc, biết khai thác thông tin và kết nối nội dung với nhu cầu học tập của mình.
Theo ông Đậu Quang Hồng, Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh, mức độ số hóa thư viện giữa các trường hiện chưa đồng đều. Một số cơ sở đã sử dụng phần mềm để quản lý toàn bộ hoặc phần lớn dữ liệu, trong khi những trường khác đang tiếp tục cập nhật tài liệu và xây dựng thư viện điện tử. Việc liên thông cũng được triển khai tại một số đơn vị nhằm mở rộng nguồn học liệu phục vụ bạn đọc.
Cùng với quá trình này, các trường vẫn đầu tư thư viện thân thiện, thư viện xanh và duy trì giới thiệu sách, kể chuyện theo sách, đọc sách theo thời khóa biểu. Thực tế đó cho thấy số hóa cần được đặt trong tổng thể hoạt động giáo dục văn hóa đọc, với cách triển khai phù hợp điều kiện của từng nhà trường.
Để chuyển đổi số mang lại hiệu quả lâu dài, trọng tâm cần hướng đến chất lượng phục vụ và mức độ sử dụng thực tế của nguồn học liệu. Dữ liệu đầy đủ, công cụ dễ tiếp cận, sự hướng dẫn của cán bộ thư viện và hoạt động đọc được tổ chức thường xuyên sẽ giúp kết nối đầu tư công nghệ với nhu cầu người học. Khi những yếu tố này được phát triển đồng bộ, thư viện có thể trở thành không gian học tập linh hoạt, vừa mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, vừa bồi đắp thói quen đọc và năng lực tự học cho học sinh.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
