Năm học 2026 – 2027 đánh dấu lần đầu tiên một bộ sách giáo khoa được sử dụng thống nhất trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, ngay trong những tuần đầu năm học, tình trạng thiếu sách cục bộ vẫn xuất hiện tại một số địa phương. Theo số liệu được tổng hợp đến tối 14/9/2026, cả nước còn thiếu hơn 3,9 triệu cuốn sách giáo khoa, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu. Vấn đề đặt ra không chỉ là bổ sung số sách còn thiếu trước mắt, mà còn là hoàn thiện cơ chế dự báo, quản trị dữ liệu và điều phối chuỗi cung ứng để bảo đảm học sinh được tiếp cận học liệu đầy đủ, ổn định ngay từ đầu mỗi năm học.
Từ chủ trương thống nhất sách giáo khoa đến áp lực cung ứng trên quy mô toàn quốc
Năm học 2026 – 2027 là năm đầu tiên triển khai một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc theo định hướng tại Nghị quyết 71-NQ/TW. Đây là thay đổi có phạm vi rất lớn, tác động đồng thời tới cơ quan quản lý, địa phương, nhà trường, hệ thống xuất bản, phát hành và hàng triệu học sinh. Việc chuyển sang sử dụng thống nhất một bộ sách vì thế đòi hỏi công tác dự báo nhu cầu và chuẩn bị nguồn cung phải được thực hiện sớm, đồng bộ và có phương án dự phòng.
Ngày 26/12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGD&ĐT về việc sử dụng bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” thống nhất từ năm học 2026 – 2027. Sau đó, Bộ tiếp tục ban hành các văn bản chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố, các Sở Giáo dục và Đào tạo và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát nhu cầu, xây dựng kế hoạch in ấn, phát hành và chuẩn bị phương án điều chuyển khi có biến động.
Theo yêu cầu quản lý, nhu cầu sách phải được xác định cụ thể theo từng lớp, từng môn học và từng địa bàn. Các địa phương đồng thời phải chú ý đến khả năng tiếp cận sách của học sinh thuộc diện chính sách, học sinh ở vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và những khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội đặc thù.
Về phía đơn vị xuất bản, yêu cầu đặt ra là tổ chức đồng bộ các khâu từ in ấn, phát hành đến phối hợp với hệ thống phân phối tại địa phương, đồng thời chủ động xây dựng phương án điều chuyển sách giữa các khu vực nếu xuất hiện tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.
Mặc dù công tác chuẩn bị được triển khai từ cuối năm 2025, nhu cầu thực tế trong năm học mới vẫn phát sinh nhiều biến động. Một trong những nguyên nhân là việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại mạng lưới trường lớp và thay đổi quy mô học sinh tại nhiều địa phương. Bên cạnh đó, một số tỉnh, thành triển khai chính sách hỗ trợ hoặc cấp sách cho học sinh, làm nhu cầu tăng nhanh so với kế hoạch ban đầu.
Từ giữa tháng 8/2026, khi một số địa phương bắt đầu phản ánh tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục ban hành văn bản yêu cầu các Sở Giáo dục và Đào tạo và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát, bổ sung nguồn sách.
Sau khai giảng, tình trạng thiếu sách vẫn tiếp tục được phản ánh ở một số nơi. Trước thực tế đó, Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường chỉ đạo, yêu cầu xác định chính xác số lượng còn thiếu, điều chuyển ngay từ nơi dư sang nơi thiếu, tiếp tục in bổ sung và duy trì cơ chế phản ứng nhanh để xử lý nhu cầu phát sinh.
Theo số liệu tổng hợp đến hết ngày 14/9/2026, tổng nhu cầu sách giáo khoa cả nước được cập nhật ở mức khoảng 245,94 triệu bản. Trong khi đó, số sách đã được cung ứng cho các địa phương đạt khoảng 236,60 triệu bản. Sau quá trình rà soát với 34 tỉnh, thành phố, số sách còn thiếu được xác nhận là 3.916.370 cuốn, tương đương khoảng 1,5% tổng nhu cầu.
Dù tỷ lệ 1,5% có thể không lớn nếu xét trên tổng quy mô toàn quốc, tác động thực tế lại tập trung vào những học sinh chưa có đủ sách để học. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu ưu tiên xử lý các trường hợp thiếu nhiều đầu sách, đặc biệt tại trường nội trú khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa và những nơi có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn.
Trong thời gian chờ sách in, giải pháp tạm thời được triển khai là cung cấp sách giáo khoa điện tử miễn phí, đồng thời tận dụng sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được nhằm hạn chế ảnh hưởng tới quá trình học tập của học sinh.
Cách xử lý này giúp giảm áp lực trước mắt, nhưng cũng cho thấy nhu cầu xây dựng một hệ thống cung ứng linh hoạt hơn. Khi quy mô sử dụng sách được mở rộng trên phạm vi cả nước, chỉ một sai lệch nhỏ trong khâu dự báo ở từng địa phương cũng có thể tạo ra chênh lệch lớn về số lượng khi cộng dồn toàn hệ thống.
Từ xử lý tình huống trước mắt đến hoàn thiện cơ chế quản trị sách giáo khoa dài hạn
Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy tình trạng thiếu sách cục bộ xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Về khách quan, năm học 2026 – 2027 cùng lúc xuất hiện nhiều thay đổi lớn: lần đầu sử dụng một bộ sách thống nhất trên toàn quốc, thay đổi mạng lưới trường lớp, triển khai các chính sách hỗ trợ sách tại một số địa phương và sự biến động nhanh của nhu cầu thực tế.
Trong khi đó, quá trình in ấn và cung ứng sách cần thời gian chuẩn bị, nên khi dữ liệu nhu cầu thay đổi trong thời gian ngắn, chuỗi cung ứng khó có thể điều chỉnh ngay lập tức.
Ở chiều chủ quan, Bộ Giáo dục và Đào tạo thừa nhận công tác dự báo, tổng hợp và phân tích nhu cầu chưa theo kịp thực tế. Việc đánh giá năng lực sản xuất, quản trị và mạng lưới phân phối của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng chưa đầy đủ, trong khi một số biện pháp điều phối nguồn sách chưa đủ nhanh và linh hoạt.
Tại một số địa phương, việc đăng ký và cập nhật nhu cầu phát sinh cũng chưa kịp thời. Những thay đổi về số lượng học sinh, tổ chức trường lớp hoặc nhu cầu mua bổ sung của phụ huynh chưa được phản ánh đầy đủ vào hệ thống dữ liệu cung ứng, dẫn đến khoảng cách giữa kế hoạch và nhu cầu thực tế.
Đáng chú ý, Bộ xác định trách nhiệm đối với tình trạng thiếu sách cục bộ thuộc về cả cơ quan quản lý, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương. Đây là điểm quan trọng trong cách nhìn nhận vấn đề, bởi chuỗi cung ứng sách giáo khoa không phụ thuộc vào một chủ thể riêng lẻ mà là quá trình phối hợp từ trung ương đến địa phương.
Trong ngắn hạn, nhiệm vụ trọng tâm là bổ sung số sách còn thiếu, điều chuyển giữa các địa bàn và ưu tiên học sinh chưa có sách. Tuy nhiên, giải pháp lâu dài cần đi xa hơn việc xử lý từng tình huống phát sinh.
Theo định hướng của Bộ, cơ chế quản lý sách giáo khoa sẽ được rà soát theo hướng coi đây là một sản phẩm, dịch vụ công và mặt hàng thiết yếu có tính đặc thù. Cách tiếp cận này nhằm làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình từ dự báo nhu cầu đến sản xuất, phân phối và dự phòng.
Một trong những yêu cầu quan trọng nhất là quản trị chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu thống nhất. Nếu dữ liệu về số lượng học sinh, nhu cầu theo từng lớp, từng môn và từng địa phương được cập nhật theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực, khả năng dự báo và điều phối sẽ chính xác hơn đáng kể.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế dự phòng đủ linh hoạt để xử lý những biến động bất thường. Thay vì chỉ in đúng theo số lượng đăng ký ban đầu, hệ thống cần có mức dự trữ hợp lý, đầu mối phân phối linh hoạt và quy trình phản ứng nhanh khi một địa phương phát sinh nhu cầu vượt dự kiến.
Từ góc độ chính sách công, mục tiêu cuối cùng của chuỗi cung ứng sách giáo khoa không chỉ là bảo đảm đủ số lượng sách trên phạm vi toàn quốc mà còn là bảo đảm từng học sinh đều có sách vào đúng thời điểm cần thiết. Do đó, việc đo lường hiệu quả không thể chỉ dựa vào tỷ lệ cung ứng chung mà phải tính đến những nhóm dễ bị thiếu sách nhất.
Cùng với vấn đề cung ứng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang chuẩn bị rà soát, điều chỉnh chương trình và nội dung sách giáo khoa theo hướng giảm tính hàn lâm, tăng hoạt động thực hành, trải nghiệm và cập nhật những yêu cầu mới của giáo dục.
Theo định hướng này, quá trình rà soát cần tiếp nhận ý kiến từ giáo viên, cán bộ quản lý, chuyên gia, học sinh, phụ huynh và các cơ quan truyền thông, nhưng việc điều chỉnh phải dựa trên cơ sở khoa học, chuyên môn và quy định pháp luật. Mục tiêu là xử lý những nội dung chưa phù hợp mà không gây xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động dạy và học.
Việc rà soát nội dung và việc bảo đảm nguồn cung sách thực chất có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một hệ thống sách giáo khoa chỉ có thể vận hành ổn định khi đồng thời đáp ứng hai yêu cầu: nội dung phù hợp với chương trình giáo dục và hệ thống phân phối đủ năng lực đưa sách đến đúng học sinh, đúng thời điểm.
Từ tình trạng thiếu khoảng 1,5% nhu cầu trong đầu năm học 2026 – 2027, bài toán lớn hơn đặt ra cho ngành giáo dục là chuyển từ cơ chế xử lý sau khi thiếu sách xảy ra sang mô hình quản trị chủ động dựa trên dữ liệu, dự báo và trách nhiệm rõ ràng.
Nếu hệ thống dữ liệu được kết nối tốt, nhu cầu được cập nhật kịp thời và cơ chế dự phòng được xây dựng đủ linh hoạt, tình trạng thiếu sách cục bộ hoàn toàn có thể được hạn chế trong những năm học tiếp theo.
Bảo đảm sách giáo khoa vì vậy không đơn thuần là một nhiệm vụ hậu cần. Đó còn là vấn đề công bằng trong tiếp cận giáo dục. Một học sinh ở vùng sâu, vùng xa hay thuộc diện chính sách phải có cơ hội tiếp cận tài liệu học tập tương đương với học sinh ở những khu vực thuận lợi hơn.
Thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và khả năng cung ứng sẽ là điều kiện quan trọng để chủ trương sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc không chỉ được triển khai về mặt hành chính, mà thực sự vận hành ổn định trong từng lớp học và bảo đảm quyền học tập của mọi học sinh.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM. cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education
