Đề xuất cân nhắc chỉ tổ chức thi Ngữ văn và Toán trong kỳ tuyển sinh lớp 10 đang tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một bên cho rằng giảm số môn thi sẽ giúp học sinh bớt áp lực, trong khi phía còn lại lo ngại việc thay đổi có thể làm xáo trộn kế hoạch học tập, gia tăng tình trạng học lệch và làm giảm vai trò của ngoại ngữ trong quá trình chuẩn bị cho tương lai.
Hai môn hay ba môn: Mỗi lựa chọn đều có những lý do riêng
Theo quy định được áp dụng từ năm 2025, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 gồm hai môn bắt buộc là Ngữ văn và Toán, cùng một môn thứ ba được lựa chọn trong số các môn học có đánh giá bằng điểm số như Ngoại ngữ 1, Giáo dục công dân, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý. Tuy nhiên, sau hai năm triển khai, phương án tuyển sinh đang tiếp tục được xem xét trong bối cảnh quy mô tuyển sinh trung học phổ thông được mở rộng và định hướng chung của ngành giáo dục chuyển dần từ tư duy sàng lọc sang tạo thêm cơ hội học tập cho học sinh.
Việc cân nhắc chỉ sử dụng Ngữ văn và Toán nếu tổ chức thi tuyển ngay lập tức trở thành chủ đề được nhiều phụ huynh, học sinh và giáo viên quan tâm. Qua các khảo sát trực tuyến, hai phương án nhận được nhiều sự chú ý nhất vẫn là thi ba môn Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh hoặc chỉ thi hai môn Ngữ văn và Toán.
Nhóm mong muốn tiếp tục duy trì Tiếng Anh như môn thi thứ ba cho rằng đây không đơn thuần là vấn đề thêm hay bớt một môn thi. Trong nhiều năm qua, đặc biệt tại các đô thị lớn, không ít gia đình đã đầu tư cho con học ngoại ngữ từ khá sớm. Sự phát triển nhanh của hệ thống trung tâm ngoại ngữ phần nào phản ánh nhu cầu này. Tại TP HCM, số cơ sở ngoại ngữ được cấp phép đã tăng mạnh trong hơn một thập kỷ; Hà Nội cũng ghi nhận mức tăng đáng kể trong những năm gần đây.
Với những gia đình đã xác định ngoại ngữ là một kỹ năng cần thiết cho học tập và nghề nghiệp trong tương lai, việc Tiếng Anh xuất hiện trong kỳ thi lớp 10 được xem như một động lực giúp học sinh duy trì quá trình học tập nghiêm túc. Ngoại ngữ cũng có thể tiếp tục được sử dụng ở bậc THPT, trong các kỳ thi chứng chỉ quốc tế hoặc trong nhiều phương thức xét tuyển đại học.
Một số giáo viên cho rằng Tiếng Anh còn tạo thêm cơ hội cân bằng điểm số. Nếu một học sinh không có lợi thế rõ rệt ở Ngữ văn hoặc Toán nhưng có năng lực ngoại ngữ tốt, môn thi thứ ba có thể giúp kết quả chung phản ánh năng lực đa dạng hơn. Ngược lại, nếu toàn bộ kết quả tuyển sinh chỉ phụ thuộc vào hai môn, áp lực đối với từng bài thi sẽ tăng lên đáng kể.
Đối với học sinh lớp 9, sự ổn định của phương án tuyển sinh cũng là yếu tố được quan tâm. Hai năm qua, nhiều địa phương đã lựa chọn Tiếng Anh làm môn thi thứ ba. Vì vậy, không ít học sinh đã xây dựng kế hoạch học tập dựa trên khả năng môn này tiếp tục được sử dụng trong kỳ tuyển sinh những năm tiếp theo. Một thay đổi lớn khi kỳ thi đang đến gần có thể khiến quá trình chuẩn bị bị xáo trộn.
Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ phương án chỉ thi Ngữ văn và Toán cho rằng việc giảm một môn thi có thể giúp học sinh giảm đáng kể khối lượng ôn luyện, qua đó hạn chế tình trạng học thêm quá mức trong năm cuối cấp.
Thực tế tại nhiều trường THCS cho thấy giai đoạn chuẩn bị thi lớp 10 thường tạo áp lực lớn đối với học sinh. Ngoài thời gian học chính khóa, nhiều em còn phải tham gia các lớp luyện thi hoặc học thêm liên tục vào buổi tối và cuối tuần. Với góc nhìn này, việc thu gọn kỳ thi về hai môn nền tảng có thể giúp học sinh có thêm thời gian nghỉ ngơi và duy trì việc học các môn khác.
Một số nhà giáo cũng nhận định Ngữ văn và Toán lần lượt đại diện tương đối rõ cho năng lực ngôn ngữ, tư duy xã hội và tư duy logic, khoa học. Nếu đề thi được xây dựng phù hợp, hai môn này vẫn có thể cung cấp cơ sở nhất định để tuyển chọn học sinh vào THPT.
Đối với một bộ phận gia đình, phương án hai môn còn được xem là giải pháp giúp giảm bất lợi cho những học sinh không có điều kiện học ngoại ngữ tốt. Khoảng cách về chất lượng đào tạo Tiếng Anh giữa khu vực trung tâm đô thị và vùng ngoại thành, nông thôn vẫn là vấn đề được nhiều giáo viên đề cập. Học sinh tại các khu vực có nhiều trung tâm ngoại ngữ, trường chất lượng cao và điều kiện tiếp xúc với tiếng Anh thuận lợi thường có lợi thế hơn đáng kể.
Nếu ngoại ngữ tiếp tục là môn thi bắt buộc trong tuyển sinh lớp 10, sự khác biệt về điều kiện học tập có thể trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh vào những trường công lập có điểm chuẩn cao. Đây cũng là một trong những lý do khiến một bộ phận phụ huynh mong muốn kỳ thi được thu gọn.
Điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượng môn thi
Dù phương án hai môn được đánh giá có ưu thế về giảm tải, một số nhà giáo lại lo ngại hệ quả lâu dài của việc chỉ tập trung tuyển sinh bằng Ngữ văn và Toán. Khi kết quả của hai môn này quyết định gần như toàn bộ khả năng trúng tuyển, học sinh và phụ huynh có thể dành phần lớn thời gian cho hai môn chính, trong khi những môn học khác dần bị xem nhẹ.
Điều này có thể làm gia tăng tình trạng học lệch, đi ngược với mục tiêu phát triển năng lực toàn diện của chương trình giáo dục phổ thông. Ngoại ngữ, khoa học tự nhiên, lịch sử, địa lý và nhiều lĩnh vực khác không chỉ phục vụ một kỳ thi mà còn đóng vai trò hình thành nền tảng kiến thức, kỹ năng và khả năng thích nghi của học sinh trong những giai đoạn học tập tiếp theo.
Từ góc độ này, phương án giữ Ngữ văn, Toán và một môn thứ ba vẫn được nhiều nhà giáo đánh giá là tương đối cân bằng. Môn thi thứ ba không nhất thiết phải cố định là Tiếng Anh mà có thể được lựa chọn dựa trên mục tiêu giáo dục và thực tế của từng địa phương. Cách tiếp cận này vừa tạo động lực để học sinh duy trì việc học nhiều môn, vừa giúp kỳ thi tránh bị đóng khung vào một nhóm năng lực nhất định.
Một số ý kiến cũng đề xuất trao thêm quyền chủ động cho địa phương trong việc lựa chọn môn thi thứ ba. Tùy chất lượng học tập, định hướng phát triển và đặc điểm của học sinh trên địa bàn, địa phương có thể lựa chọn môn phù hợp thay vì áp dụng một cách cứng nhắc.
Bên cạnh tranh luận về hai hay ba môn, thời điểm công bố phương án tuyển sinh cũng được xem là vấn đề cần ưu tiên. Học sinh lớp 9 cần đủ thời gian để xây dựng kế hoạch học tập, còn phụ huynh và nhà trường cần có cơ sở để tổ chức việc ôn tập phù hợp. Nếu môn thi được công bố quá muộn, những thay đổi vào cuối năm học có thể gây tâm lý hoang mang và thúc đẩy xu hướng học thêm cấp tốc.
Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận rộng hơn là số lượng chỗ học tại các trường THPT công lập. Nếu chỉ giảm số môn thi nhưng số trường, số lớp và chỉ tiêu tuyển sinh không tăng tương ứng với nhu cầu, áp lực cạnh tranh vào lớp 10 khó có thể được giải quyết từ gốc. Vì vậy, cùng với việc điều chỉnh hình thức thi, việc mở rộng mạng lưới trường học và tăng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cũng cần được tính toán trong dài hạn.
Dù kỳ thi cuối cùng được tổ chức theo phương án hai môn hay ba môn, điều quan trọng đối với học sinh vẫn là không đặt toàn bộ việc học vào một quyết định có thể thay đổi theo từng năm. Đầu tư cho kiến thức nền tảng, khả năng sử dụng ngoại ngữ, tư duy Toán học, năng lực đọc hiểu, viết và các kỹ năng học tập ngay từ bây giờ là cách chuẩn bị bền vững nhất. Khi có một nền tảng vững chắc, học sinh sẽ không phải chạy theo từng thay đổi của phương án tuyển sinh mà có thể chủ động thích nghi với bất kỳ cách thức tổ chức kỳ thi nào, đồng thời tạo được hành trang cần thiết cho những chặng đường học tập dài hơn sau kỳ thi vào lớp 10.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
