Bài 10: Không khí và bảo vệ môi trường không khí

I. TÓM TẮT LÝ THUYẾT

1. Thành phần không khí

Không khí là hỗn hợp khí gồm nhiều thành phần, trong đó lớn nhất là khí nitơ (khoảng 78%) và oxy (khoảng 21%), phần còn lại là khí carbon dioxide, argon và một số khí khác. Thành phần không khí có thể thay đổi theo điều kiện tự nhiên.

2. Xác định thành phần phần trăm thể tích của oxygen trong không khí

Một thí nghiệm đơn giản sử dụng nến và ống thủy tinh úp vào nước màu có thể giúp xác định thành phần thể tích của oxy. Khi nến cháy hết, mực nước trong ống dâng lên tương ứng với lượng oxy đã bị tiêu hao, cho thấy oxy chiếm khoảng 1/5 thể tích không khí.

3. Vai trò của không khí trong tự nhiên

Không khí cung cấp oxy để duy trì sự sống và đốt cháy nhiên liệu. Nó còn giúp thực vật quang hợp nhờ có carbon dioxide, điều hòa nhiệt độ trái đất và bảo vệ bề mặt khỏi tia cực tím bằng tầng ozone.

4. Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí là sự thay đổi thành phần không khí do khói, bụi, khí độc… gây ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường. Biểu hiện thường thấy gồm mùi khó chịu, giảm tầm nhìn, ho, cay mắt, thở khó khăn…

5. Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí

Nguyên nhân tự nhiên gồm cháy rừng, núi lửa. Nguyên nhân do con người gồm: giao thông, công nghiệp, đốt rác và khai thác tài nguyên. Các nguồn này thải ra khí độc như CO, CO₂, SO₂ gây hiệu ứng nhà kính và mưa axit.

6. Bảo vệ môi trường không khí

Để bảo vệ không khí cần thực hiện các biện pháp:

• Di dời nhà máy khỏi khu dân cư
• Xây dựng hệ thống xử lý khí thải
• Hạn chế đốt rác, sử dụng nhiên liệu sạch
• Trồng nhiều cây xanh
• Tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng

II. BÀI TẬP ÁP DỤNG

Bài 1: Các nguồn gây ô nhiễm không khí chủ yếu là gì? Nếu các biện pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm không khí.

Hướng dẫn giải:

Nguồn gây ô nhiễm không khí chủ yếu:

• Tự nhiên: Cháy rừng, núi lửa phun trào.
• Con người:
  • Khí thải từ phương tiện giao thông.
  • Hoạt động của nhà máy, xí nghiệp, đặc biệt là nhà máy nhiệt điện.
  • Đốt rơm rạ, rác thải sau mùa vụ.
  • Thi công xây dựng, khai thác khoáng sản.

Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm:

• Xây dựng hệ thống xử lý khí thải.
• Hạn chế sử dụng than đá, dầu mỏ.
• Khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, xe đạp.
• Tăng cường trồng cây xanh, phủ xanh đô thị.
• Tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

Bài 2: Ô nhiễm không khí ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe con người? Em hãy đề xuất một số biện pháp nhằm bảo vệ bầu không khí ở trường học nơi ở của em.

Hướng dẫn giải:

Ảnh hưởng đến sức khỏe:

• Gây ra các bệnh hô hấp như viêm họng, ho, hen suyễn.
• Kích ứng mắt, da, gây mỏi mệt, giảm trí nhớ.
• Ảnh hưởng tim mạch, phổi nếu tiếp xúc lâu dài.

Biện pháp bảo vệ ở trường học/nơi ở:

• Không đốt rác bừa bãi.
• Trồng cây xanh trong sân trường và nhà ở.
• Sử dụng xe đạp hoặc đi bộ thay vì xe máy khi có thể.
• Nhắc nhở bạn bè, gia đình giữ gìn vệ sinh không khí.

Bài 3: Em hãy giải thích vì sao lượng oxygen trong không khí phải luôn đủ để đáp ứng nhu cầu hô hấp và sản xuất trong công nghiệp.

Hướng dẫn giải:

Oxygen là khí cần thiết cho quá trình hô hấp của con người và sinh vật, giúp chuyển hóa năng lượng để duy trì sự sống. Trong công nghiệp, oxygen cần cho quá trình đốt cháy nhiên liệu như xăng, dầu, than đá để sinh ra năng lượng hoặc vận hành thiết bị. Nếu không có đủ oxygen, con người không thể sống và sản xuất bị gián đoạn.

Bài 4: Thiết kế áp phích ở dạng tranh cổ động để tuyên truyền mọi người bảo vệ môi trường không khí nơi mình ở.

Hướng dẫn giải:

Gợi ý nội dung áp phích:

• Tiêu đề: “Bảo vệ không khí – Bảo vệ sự sống”
• Hình ảnh minh họa:
  • Một bên là thành phố đầy khói bụi, bệnh tật.
  • Một bên là môi trường trong lành, cây xanh, trẻ em vui chơi.
• Khẩu hiệu:
  • “Hãy nói không với rác thải đốt ngoài trời”
  • “Đi xe đạp – Giảm khói bụi”
  • “Trồng thêm cây, không khí trong lành mỗi ngày”