Hơn một nửa số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 lựa chọn các ngành thuộc nhóm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Sự dịch chuyển này không chỉ phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn của người học đối với triển vọng nghề nghiệp trong kỷ nguyên số, mà còn cho thấy tác động rõ nét của các chính sách phát triển nhân lực công nghệ, học bổng và định hướng đổi mới sáng tạo ở cấp quốc gia.
Lựa chọn ngành học chuyển mạnh sang khoa học và công nghệ
Theo số liệu được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 15/7, cả nước có hơn 874.800 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học trong năm 2026, với tổng số khoảng 7,18 triệu nguyện vọng. Trong số này, gần 467.600 thí sinh lựa chọn ít nhất một ngành thuộc nhóm STEM, viết tắt của các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, tương đương 53,45% tổng số thí sinh tham gia xét tuyển.
Xét theo số lượng nguyện vọng, nhóm STEM tiếp nhận gần 2,37 triệu lựa chọn, chiếm khoảng 33% tổng số nguyện vọng trên toàn hệ thống. Khoảng cách giữa tỷ lệ thí sinh và tỷ lệ nguyện vọng cho thấy nhiều em dành sự quan tâm đáng kể cho các ngành kỹ thuật, công nghệ nhưng vẫn kết hợp đăng ký thêm những lĩnh vực khác nhằm mở rộng cơ hội trúng tuyển.
Trong cơ cấu đăng ký, lĩnh vực máy tính và công nghệ thông tin thu hút hơn 154.000 thí sinh, trở thành một trong những nhóm ngành nổi bật nhất. Khoa học tự nhiên cũng ghi nhận hơn 43.700 thí sinh lựa chọn. Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá đây là những tín hiệu đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và nghiên cứu khoa học đang gia tăng nhanh chóng.
Đây là lần đầu tiên cơ quan quản lý giáo dục công bố số liệu tổng hợp về tỷ lệ thí sinh đăng ký các ngành STEM. Tuy nhiên, xu hướng gia tăng đã xuất hiện từ giai đoạn đầu của quá trình đăng ký nguyện vọng. Khi mới có gần 271.000 thí sinh đặt lựa chọn vào nhóm ngành này, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nhận định con số đó cao hơn so với cùng kỳ năm trước.
Các chuyên gia tuyển sinh tại nhiều trường đại học cũng ghi nhận sự thay đổi rõ rệt trong định hướng lựa chọn ngành nghề của học sinh. Đại học Bách khoa Hà Nội thậm chí sử dụng cụm từ “STEM lên ngôi” để mô tả xu hướng tuyển sinh năm nay.
PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh – Hướng nghiệp của Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng tỷ lệ thí sinh quan tâm đến nhóm STEM trong năm 2026 có thể là mức cao nhất trong nhiều năm gần đây. Nếu trước đây các ngành kinh tế, kinh doanh và khoa học xã hội thường chiếm ưu thế, năm nay cán cân lựa chọn đã có sự thay đổi đáng kể.
Theo ông Hải, trong những mùa tuyển sinh trước, tỷ lệ thí sinh đăng ký vào các ngành STEM thường dao động trong khoảng 30-40%. Việc tỷ lệ này vượt quá 50% cho thấy học sinh đang phản ứng nhanh hơn trước những biến đổi của thị trường lao động và những ưu tiên phát triển mới của nền kinh tế.
PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, cũng xem đây là một chỉ báo tích cực. Theo ông, lựa chọn của thí sinh không còn chỉ dựa trên những ngành học quen thuộc hoặc xu hướng ngắn hạn, mà bắt đầu gắn chặt hơn với chuyển dịch công nghệ, nhu cầu nhân lực và chiến lược phát triển quốc gia.
Sự gia tăng số lượng nguyện vọng vào STEM còn cho thấy nhận thức của học sinh và phụ huynh về cơ hội nghề nghiệp đang thay đổi. Trong bối cảnh nhiều lĩnh vực truyền thống chịu tác động của tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, các ngành có hàm lượng khoa học, kỹ thuật và công nghệ cao được đánh giá có khả năng tạo ra nhiều vị trí việc làm mới trong trung và dài hạn.
Tuy nhiên, số lượng đăng ký mới chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu. Để đánh giá đầy đủ xu hướng dịch chuyển, cần tiếp tục theo dõi số thí sinh thực tế nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng tìm kiếm việc làm sau đào tạo.
Chính sách quốc gia và triển vọng nghề nghiệp tạo lực đẩy cho STEM
Theo phân tích của các chuyên gia, sự gia tăng mạnh mẽ của nhóm ngành STEM xuất phát từ nhiều yếu tố tác động đồng thời. Trước hết là sự nhấn mạnh của Nhà nước đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chiến lược phát triển đất nước.
Trong hơn một năm qua, các chủ trương liên quan đến phát triển khoa học, kỹ thuật, làm chủ công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao được truyền thông rộng rãi. Nghị quyết 57 cùng nhiều chính sách có liên quan đã góp phần tạo nên nhận thức rõ ràng hơn trong xã hội về vai trò của công nghệ đối với năng suất, năng lực cạnh tranh và tương lai của nền kinh tế.
Những vấn đề này không chỉ xuất hiện trong các văn bản chính sách hay diễn đàn chuyên môn mà còn được đưa vào môi trường giáo dục phổ thông. Chủ đề đổi mới sáng tạo, công nghệ và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với sự phát triển đất nước đã trở thành một phần trong nội dung học tập và thảo luận của học sinh, thậm chí được phản ánh trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT năm 2026.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Thắng, thí sinh có thể cảm nhận ngày càng rõ sự quyết tâm của toàn xã hội trong việc chuyển dịch cơ cấu ngành nghề theo hướng công nghệ cao. Từ đó, các em hình thành niềm tin rằng STEM sẽ giữ vai trò quan trọng trong thị trường lao động tương lai.
Một nguyên nhân khác đến từ tốc độ phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ trên thế giới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot, thiết bị bay không người lái, phương tiện tự hành và công nghệ sinh học đang hiện diện ngày càng sâu trong đời sống hằng ngày.
Việc thường xuyên sử dụng chatbot AI, các nền tảng học tập thông minh, thiết bị tự động hoặc những sản phẩm số giúp học sinh tiếp cận công nghệ không chỉ với tư cách người dùng mà còn bắt đầu quan tâm đến cách chúng được tạo ra. Từ trải nghiệm thực tế, nhiều em hiểu rõ hơn về nội dung đào tạo, khả năng ứng dụng và cơ hội nghề nghiệp của các ngành kỹ thuật, công nghệ.
Chính sách học bổng dành cho một số ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo Nghị định 179 cũng được xem là một yếu tố thúc đẩy đáng kể. Theo chính sách này, tân sinh viên đáp ứng điều kiện có thể nhận mức hỗ trợ từ 37 đến 55 triệu đồng mỗi năm.
Để được xét học bổng, thí sinh phải đạt ít nhất giải ba trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hoặc có tổng điểm thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển từ 22,5 trên 30 điểm, không tính điểm ưu tiên và điểm cộng. Đồng thời, thí sinh phải thuộc nhóm 30% có kết quả cao nhất trên toàn quốc trong nhóm ngành tương ứng.
Những điều kiện này cho thấy học bổng không được phân bổ đại trà mà hướng đến nhóm người học có năng lực học thuật tốt và định hướng theo đuổi lâu dài các lĩnh vực ưu tiên. Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, đây cũng là cơ sở để nhận định chất lượng của nhóm thí sinh đăng ký STEM có nhiều tín hiệu khả quan.
Trong thời gian thí sinh đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng, các trường đại học kỹ thuật nhận được nhiều câu hỏi liên quan đến danh mục ngành được hỗ trợ, mức học bổng và điều kiện duy trì. Điều đó cho thấy chính sách tài chính đã tác động trực tiếp đến quá trình cân nhắc lựa chọn ngành học của học sinh và gia đình.
PGS.TS Bùi Hoài Thắng nhận định học bổng không chỉ có ý nghĩa hỗ trợ chi phí học tập, mà còn tạo cảm giác bảo đảm về nhu cầu nhân lực trong tương lai. Khi Chính phủ dành nguồn lực cho một nhóm ngành, thí sinh có thể hiểu rằng đây là những lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển và có triển vọng việc làm tương đối rõ ràng.
Dù vậy, học bổng hiện chỉ có thể tiếp cận một bộ phận sinh viên đáp ứng tiêu chí cao. Vì thế, một số chuyên gia đề xuất mở rộng chính sách hỗ trợ theo hướng miễn hoặc giảm học phí đối với một số ngành công nghệ chiến lược, công nghệ lõi hoặc khoa học cơ bản có vai trò đặc biệt quan trọng.
Theo ông Thắng, học bổng mang tính khuyến khích đối với những cá nhân nổi bật, trong khi miễn hoặc hỗ trợ học phí thể hiện cam kết đầu tư rộng hơn của Nhà nước vào nguồn nhân lực. Chính sách này, nếu được triển khai phù hợp, có thể giúp nhiều học sinh có năng lực nhưng còn hạn chế về điều kiện kinh tế mạnh dạn lựa chọn các ngành đào tạo dài hạn và có yêu cầu học thuật cao.
Hiện Việt Nam có hơn 770.000 sinh viên đang theo học các ngành STEM, chiếm khoảng 29% tổng quy mô sinh viên đại học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 35% vào năm 2030. Để đạt mục tiêu trên, việc tăng số lượng người học cần đi kèm với nâng cao chất lượng đào tạo, đầu tư phòng thí nghiệm, cải thiện năng lực nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa đại học với doanh nghiệp. Nếu chỉ mở rộng tuyển sinh mà không bảo đảm điều kiện học tập, xu hướng quan tâm ban đầu khó có thể chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, cho rằng sự gia tăng nguyện vọng phản ánh chuyển biến tích cực trong nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ và kỹ thuật. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất chỉ có thể được đánh giá khi sinh viên hoàn thành quá trình đào tạo và đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động.
Vì vậy, sự “lên ngôi” của STEM trong mùa tuyển sinh năm 2026 nên được xem là tín hiệu khởi đầu hơn là kết quả cuối cùng. Đây là cơ hội để hệ thống giáo dục đại học điều chỉnh chương trình, đầu tư nguồn lực và xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp, qua đó biến sự quan tâm của thí sinh thành năng lực khoa học và công nghệ phục vụ phát triển đất nước.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
