Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi, giáo viên dạy giỏi cấp trường và cấp xã trong năm học 2026 – 2027, trừ trường hợp cần tuyển chọn để tham gia kỳ thi cấp trên, đang nhận được nhiều ý kiến đồng thuận từ các nhà quản lý và giáo viên. Chủ trương này được nhìn nhận không phải là sự thu hẹp hoạt động chuyên môn, mà là bước điều chỉnh nhằm giảm bớt áp lực hành chính, hồ sơ và những cuộc thi mang tính hình thức, qua đó tạo thêm thời gian để giáo viên đầu tư cho bài giảng, hỗ trợ học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng thực chất hơn.
Từ giảm áp lực thi đua đến tăng thời gian cho chuyên môn
Ngày 3/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 5922/BGDĐT với yêu cầu cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian không cần thiết trong các cơ sở giáo dục. Một trong những nội dung đáng chú ý là không tổ chức kỳ thi học sinh giỏi và giáo viên dạy giỏi ở cấp trường, cấp xã trong năm học 2026–2027, trừ trường hợp cần lựa chọn đại diện tham gia các kỳ thi do cấp trên tổ chức.
Theo TS Vũ Văn Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Sư phạm Hà Nội, tinh thần của chủ trương này không phải làm giảm chất lượng giáo dục hay động lực phấn đấu, mà là loại bỏ những hoạt động nặng về hình thức để tập trung nguồn lực cho chuyên môn. Việc giảm các cuộc thi ở cấp cơ sở giúp giáo viên và học sinh giảm đáng kể áp lực về thời gian, tổ chức, hồ sơ và công tác chuẩn bị.
Quan trọng hơn, định hướng này đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy “thi để thi đua” sang “bồi dưỡng để phát triển năng lực”. Điều đó có nghĩa là công tác phát hiện, hỗ trợ học sinh có năng khiếu và phát triển chuyên môn giáo viên vẫn phải được duy trì, nhưng cần được tổ chức thường xuyên, thực chất và gắn với quá trình dạy học hằng ngày, thay vì chỉ tập trung vào những đợt thi mang tính thời điểm.
Thực tế tại các trường học cho thấy những kỳ thi, hội thi và hoạt động giao lưu ở cấp trường hoặc cấp cơ sở trước đây thường kéo theo một khối lượng đáng kể các công việc hành chính. Giáo viên phải dành thời gian chuẩn bị hồ sơ, xây dựng kế hoạch, tham gia các cuộc họp, hoàn thiện báo cáo và đáp ứng các yêu cầu kiểm tra liên quan.
Theo cô Nguyễn Thị Trang, giáo viên tiểu học tại Hà Nội, việc cắt giảm các hoạt động này có thể giúp giáo viên thoát khỏi một phần đáng kể áp lực hành chính không cần thiết. Khoảng thời gian được giải phóng có thể được sử dụng để đầu tư nhiều hơn cho từng bài giảng, theo dõi sát hơn từng nhóm học sinh và hỗ trợ tốt hơn những em còn gặp khó khăn trong học tập.
Từ góc độ này, động lực nghề nghiệp của giáo viên cũng có cơ hội được chuyển dịch. Thay vì bị gắn quá nhiều với số lượng giấy khen, giải thưởng hay thành tích trong các cuộc thi, hiệu quả công việc có thể được nhìn nhận rõ hơn qua sự tiến bộ của học sinh, chất lượng giờ dạy và khả năng hỗ trợ các em phát triển.
Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Chương Dương, cho rằng điểm cốt lõi của Công văn 5922 không phải loại bỏ những hoạt động tuyển chọn thực sự cần thiết, mà là tránh tổ chức thêm các kỳ thi tạo áp lực không cần thiết cho giáo viên, học sinh và nhà trường.
Với những cơ sở giáo dục vốn đã tổ chức hoạt động chuyên môn theo hướng tinh gọn, quy định mới có thể không tạo ra thay đổi quá lớn về bản chất. Tuy nhiên, về mặt định hướng, thông điệp “giảm hình thức, giảm hành chính; tăng thời gian dạy học, tăng chất lượng chuyên môn” có ý nghĩa rõ ràng trong việc điều chỉnh cách thức vận hành của nhà trường.
Đối với học sinh, việc giảm bớt các kỳ thi cũng có thể tạo ra thêm không gian cho những hoạt động giáo dục khác như trải nghiệm, STEM, ngoại ngữ, nghệ thuật hoặc thể thao mà không nhất thiết bị chuyển hóa thành một cuộc đua thành tích. Nhiều học sinh trước đây phải tham gia các lớp bồi dưỡng kéo dài nhằm tích lũy thành tích cho nhà trường hoặc đáp ứng kỳ vọng của gia đình. Khi các kỳ thi cấp trường, cấp xã không còn được tổ chức tràn lan, áp lực này có thể giảm, giúp các em có thêm thời gian học tập cân bằng và phát triển theo năng lực cá nhân.
Ở cấp quản lý, chủ trương mới cũng tạo điều kiện để ban giám hiệu tập trung hơn vào đổi mới sinh hoạt chuyên môn, chuyển đổi số, cải tiến phương pháp dạy học và xây dựng môi trường học tập phù hợp với nhu cầu của học sinh. Việc không đặt nặng số lượng giải thưởng cấp trường có thể giúp các cơ sở giáo dục chuyển dần sang những tiêu chí đánh giá thực chất hơn, trong đó sự tiến bộ của học sinh và năng lực sư phạm của giáo viên được thể hiện qua quá trình dạy học hằng ngày, thay vì qua những cuộc thi ngắn hạn.
Cắt giảm cuộc thi cần đi cùng cơ chế đánh giá minh bạch và hiệu quả
Dù nhận được nhiều ý kiến tích cực, việc không tổ chức thi học sinh giỏi và giáo viên dạy giỏi ở cấp cơ sở cũng đặt ra một số vấn đề cần được tính toán kỹ. Theo ông Nguyễn Hải Sơn, Hiệu trưởng Trường THCS A Hải Xuân, các kỳ thi cấp trường trước đây từng đóng vai trò như một công cụ sàng lọc bước đầu, giúp nhà trường phát hiện học sinh có năng lực nổi trội và lựa chọn giáo viên có chuyên môn tốt. Nếu loại bỏ hoàn toàn cơ chế này mà không có phương thức thay thế phù hợp, việc phát hiện học sinh giỏi có thể phụ thuộc nhiều hơn vào đánh giá chủ quan hoặc kết quả học tập định kỳ. Điều này có nguy cơ dẫn đến bỏ sót những học sinh có tiềm năng nhưng chưa thể hiện rõ trong các bài kiểm tra thông thường.
Bên cạnh đó, quá trình lựa chọn học sinh tham gia các kỳ thi do cấp trên tổ chức cũng cần được bảo đảm minh bạch và công bằng. Khi không còn một kỳ thi cấp trường làm căn cứ, các trường phải xây dựng những tiêu chí rõ ràng để xác định học sinh có năng lực phù hợp, tránh tình trạng lựa chọn dựa quá nhiều vào cảm nhận cá nhân. Vì vậy, thay vì chỉ bỏ các cuộc thi, điều quan trọng hơn là xây dựng những hình thức đánh giá thay thế có giá trị thực tiễn cao hơn.
Theo ThS Lê Trung Kiên, Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo, các trường có thể sử dụng dự án học tập, câu lạc bộ sở thích, hoạt động trải nghiệm, sản phẩm sáng tạo hoặc nghiên cứu khoa học kỹ thuật như những kênh để phát hiện năng khiếu của học sinh. Những hình thức này có ưu điểm là phản ánh khả năng của học sinh trong một quá trình dài hơn, thay vì chỉ dựa vào kết quả của một bài thi tại một thời điểm. Đồng thời, chúng cũng giúp phát hiện nhiều dạng năng lực khác nhau, từ tư duy khoa học, khả năng sáng tạo đến năng lực hợp tác và giải quyết vấn đề.
Đối với giáo viên, việc đánh giá năng lực chuyên môn cũng có thể được chuyển từ mô hình thi “giáo viên dạy giỏi” sang đánh giá theo quá trình công tác. Chất lượng giờ dạy, khả năng hỗ trợ học sinh, mức độ hợp tác với đồng nghiệp, sáng kiến có giá trị thực tiễn và khả năng cải tiến phương pháp có thể trở thành những tiêu chí phản ánh đầy đủ hơn năng lực nghề nghiệp của giáo viên. Cách tiếp cận này giúp giảm tình trạng giáo viên chỉ tập trung đầu tư cho một tiết dạy dự thi, trong khi chất lượng chuyên môn cần được thể hiện ổn định trong toàn bộ quá trình giảng dạy.
Một vấn đề khác cần được lưu ý là việc cắt giảm hồ sơ và thủ tục phải được thực hiện thực chất. Nếu hồ sơ giấy được loại bỏ nhưng lại được thay thế bằng quá nhiều biểu mẫu điện tử, hệ thống báo cáo hoặc quy trình số phức tạp, gánh nặng hành chính có thể chỉ chuyển từ hình thức này sang hình thức khác. Do đó, quá trình số hóa cần hướng đến tích hợp dữ liệu, tự động hóa báo cáo và giảm thao tác lặp lại. Thông tin đã có trong hệ thống không nên yêu cầu giáo viên hoặc nhà trường nhập lại nhiều lần.
Ở góc độ quản trị, tinh thần của Công văn 5922 chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các cơ sở giáo dục hiểu đúng mục tiêu cốt lõi: không phải giảm hoạt động chuyên môn, mà là giảm những hoạt động không tạo thêm giá trị cho việc học. Việc phát hiện học sinh có năng khiếu vẫn cần được duy trì. Bồi dưỡng giáo viên giỏi vẫn phải tiếp tục. Các trường vẫn cần những cơ chế ghi nhận và khuyến khích những cá nhân có đóng góp nổi bật. Tuy nhiên, cách thức thực hiện cần chuyển từ thành tích ngắn hạn sang quá trình phát triển lâu dài.
Nếu được triển khai nhất quán, chủ trương giảm các cuộc thi hình thức có thể tạo ra một thay đổi đáng kể trong môi trường giáo dục: giáo viên có nhiều thời gian hơn cho bài giảng, học sinh giảm bớt áp lực thi đua và nhà trường tập trung nhiều hơn vào chất lượng thực tế. Đây cũng là bước dịch chuyển từ mô hình quản lý dựa trên số lượng cuộc thi và giải thưởng sang cách tiếp cận coi trọng quá trình, sự tiến bộ và hiệu quả giáo dục lâu dài. Khi giáo viên được đánh giá qua công việc hằng ngày, học sinh được phát hiện năng lực qua nhiều hình thức đa dạng và hồ sơ hành chính được tinh giản thực chất, việc cắt giảm các kỳ thi cấp trường, cấp xã mới có thể trở thành động lực cho một môi trường giáo dục nhẹ áp lực hơn nhưng vẫn duy trì chất lượng và tính cạnh tranh tích cực.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
