Chủ trương nâng cao khả năng phân hóa của đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2027 đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn. Theo các chuyên gia giáo dục, đổi mới phương thức đánh giá cần hướng đến việc phản ánh chính xác năng lực người học, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa mục tiêu xét tốt nghiệp, tuyển sinh đại học và quyền lợi của thí sinh.
Những thông tin về khả năng điều chỉnh mức độ phân hóa của đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) năm 2027, đặc biệt là nhận định tổng điểm 15 của năm 2027 có thể tương ứng với khoảng 17 điểm năm 2026, đang làm dấy lên nhiều ý kiến về định hướng tổ chức kỳ thi trong thời gian tới. Vấn đề được đặt ra không chỉ nằm ở khả năng thay đổi phổ điểm hay mức độ khó của các câu hỏi, mà còn liên quan trực tiếp đến tính khoa học của hoạt động khảo thí, yêu cầu đánh giá kết quả học tập và sự ổn định của hệ thống tuyển sinh.
Nhiều ý kiến cho rằng việc nâng cao chất lượng kỳ thi không nên được đo lường đơn thuần bằng số lượng thí sinh đạt điểm cao hay thấp. Thay vào đó, hiệu quả của một đề thi cần được xem xét trên cơ sở khả năng đánh giá đúng kiến thức, kỹ năng và mức độ đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông.
Phân loại năng lực học sinh cần xuất phát từ mục tiêu đánh giá thực chất
Trao đổi về định hướng xây dựng đề thi tốt nghiệp THPT năm 2027, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng trước khi bàn đến việc tăng độ khó, cơ quan chuyên môn cần làm rõ mục đích đánh giá và những năng lực mà học sinh phải đạt được khi hoàn thành chương trình phổ thông.
Theo ông, kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đảm nhận đồng thời hai chức năng có yêu cầu khác nhau. Trước hết, đây là công cụ kiểm tra mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra, làm căn cứ công nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông. Bên cạnh đó, kết quả thi còn được nhiều cơ sở giáo dục đại học sử dụng để lựa chọn thí sinh phù hợp với yêu cầu đào tạo.
Chính vì vậy, cấu trúc đề thi phải được tính toán để không làm suy giảm chức năng đánh giá cơ bản, đồng thời vẫn có đủ khả năng nhận diện sự khác biệt về trình độ giữa các nhóm học sinh. Việc quá chú trọng những câu hỏi có độ khó cao có thể khiến đề thi đi chệch khỏi mục tiêu đánh giá ban đầu.
Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh rằng độ khó và khả năng phân hóa là hai đặc tính cần được phân biệt trong hoạt động khảo thí. Một bài thi có nhiều câu hỏi phức tạp không mặc nhiên trở thành công cụ đánh giá hiệu quả. Ngược lại, nếu được xây dựng hợp lý, đề thi hoàn toàn có thể kiểm tra những yêu cầu kiến thức nền tảng, đồng thời xác định chính xác nhóm học sinh có khả năng tư duy và vận dụng ở mức cao hơn.
Từ góc độ này, chủ trương tăng tính phân hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp kết quả thi phản ánh rõ hơn sự khác biệt về năng lực, thay vì đơn thuần kéo giảm mặt bằng điểm số. Đối với nhận định 15 điểm của kỳ thi năm 2027 có thể tương đương 17 điểm năm 2026, ông Vinh cho rằng cần thận trọng khi diễn giải sự chênh lệch này. Trong khoa học đo lường giáo dục, việc đối chiếu kết quả giữa hai kỳ thi không thể chỉ dựa trên cảm nhận về mức độ khó hoặc sự thay đổi của phổ điểm.
Để xác định hai mức điểm có thể đại diện cho cùng một trình độ năng lực hay không, cần có dữ liệu thực nghiệm, các chỉ số thống kê đáng tin cậy và phương pháp tương đương hóa đề thi phù hợp. Nếu thiếu những điều kiện đó, mọi kết luận về sự tương ứng giữa điểm số các năm mới chỉ dừng ở mức dự báo. Chuyên gia cũng lưu ý cần phân biệt ngưỡng điểm tối thiểu được quy định hoặc sử dụng trong xét tuyển với tiêu chuẩn đầu vào của từng chương trình đào tạo. Việc số lượng thí sinh vượt qua một mốc điểm nhất định giảm xuống không đủ để chứng minh chất lượng tuyển sinh đại học được cải thiện.
Ở khía cạnh tổ chức thực hiện, Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh cho rằng việc điều chỉnh đề thi phải gắn chặt với định hướng phát triển chương trình giáo dục phổ thông. Trong bối cảnh Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu nghiên cứu, rà soát chương trình theo hướng giảm tải, các thay đổi về đánh giá cần bảo đảm sự thống nhất với mục tiêu giáo dục. Theo ông, tinh giản nội dung học tập không đồng nghĩa với việc hạ thấp yêu cầu về năng lực. Tuy nhiên, nếu chương trình hướng đến giảm áp lực nhưng đề thi lại được điều chỉnh khó hơn mà thiếu cơ sở khoa học, học sinh có thể gia tăng thời gian luyện thi, tham gia các lớp học bổ trợ và chịu thêm áp lực tâm lý.
Để hạn chế tình trạng này, quy trình biên soạn đề thi cần được chuẩn hóa từ khâu thiết lập ma trận, lựa chọn nội dung đánh giá đến xây dựng và thử nghiệm câu hỏi. Những yếu tố như độ khó, khả năng phân biệt giữa các nhóm thí sinh và độ tin cậy của kết quả cần được phân tích bằng dữ liệu trước khi đưa vào sử dụng chính thức.
Bên cạnh yêu cầu chuyên môn, công tác truyền thông về kỳ thi cũng cần được chú trọng. Thay vì tạo sự chú ý bằng những dự báo về khả năng đề thi khó hơn hoặc điểm số thấp hơn, cơ quan quản lý nên cung cấp thông tin rõ ràng về chuẩn kiến thức, kỹ năng, cấu trúc đánh giá và yêu cầu năng lực đối với từng nhóm câu hỏi. Điều này không chỉ giúp giáo viên chủ động điều chỉnh hoạt động dạy học mà còn tạo cơ sở để học sinh xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp, tránh tâm lý chạy theo những dự đoán thiếu căn cứ về độ khó của kỳ thi.
Bảo đảm sự nhất quán của kỳ thi để hạn chế xáo trộn trong tuyển sinh và học tập
Nhìn từ yêu cầu tuyển sinh đại học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng, đánh giá việc cải thiện khả năng phân loại thí sinh là cần thiết, song phương án triển khai cần được cân nhắc trên cơ sở đặc thù của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Theo ông, một đề thi hiệu quả phải dành tỷ lệ phù hợp cho những câu hỏi kiểm tra kiến thức và kỹ năng cốt lõi, đồng thời có các nội dung đòi hỏi khả năng vận dụng, suy luận và giải quyết vấn đề để nhận diện nhóm thí sinh có năng lực nổi trội.
Thay vì chỉ tăng số lượng câu hỏi khó, đề thi có thể nâng cao chất lượng đánh giá thông qua các tình huống thực tiễn, yêu cầu xử lý thông tin, phân tích dữ liệu hoặc kết hợp kiến thức thuộc nhiều nội dung đã học. Đây là những hình thức giúp đánh giá khả năng sử dụng kiến thức của học sinh, thay vì chỉ kiểm tra mức độ ghi nhớ. Tuy nhiên, để những câu hỏi này phát huy tác dụng, ngân hàng đề thi cần được xây dựng theo quy trình chuyên môn chặt chẽ. Việc thử nghiệm, phân tích thống kê và đánh giá chất lượng từng câu hỏi là cơ sở quan trọng để hạn chế sai lệch, bảo đảm tính khách quan và duy trì sự phù hợp giữa các kỳ thi.
Đối với hoạt động tuyển sinh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh nhận định sự thay đổi về phổ điểm có thể tác động đến ngưỡng xét tuyển và điểm chuẩn tại các trường đại học. Trong trường hợp kết quả thi nhìn chung thấp hơn, các cơ sở đào tạo có thể phải điều chỉnh mức điểm trúng tuyển trên cơ sở tương quan năng lực của thí sinh trong cùng kỳ tuyển sinh. Những trường sử dụng chủ yếu kết quả thi tốt nghiệp THPT để tuyển sinh cũng cần tính đến phương án kết hợp thêm các hình thức hoặc tiêu chí đánh giá khác nhằm lựa chọn người học phù hợp với đặc thù ngành đào tạo.
Ông lưu ý rằng những điều chỉnh liên quan đến ngưỡng đầu vào trong mùa tuyển sinh năm 2026 đã tạo ra tác động đáng kể đối với quy mô tuyển sinh ở một số ngành. Do đó, việc thay đổi cách thức phân hóa của đề thi cần được nghiên cứu cả về mặt chuyên môn lẫn những ảnh hưởng có thể phát sinh đối với hệ thống giáo dục đại học.
Trong khi đó, từ thực tiễn giảng dạy và ôn tập cho học sinh cuối cấp, một giáo viên có nhiều năm kinh nghiệm với khối 12 cho rằng đề thi tốt nghiệp THPT trong những năm gần đây đã ghi nhận nhiều cải tiến về cấu trúc và khả năng đánh giá năng lực. Dù vậy, giáo viên này bày tỏ lo ngại trước khả năng mức độ đề thi thay đổi đáng kể giữa các năm, bởi những điều chỉnh thiếu tính kế thừa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuẩn bị của học sinh và kế hoạch giảng dạy tại các nhà trường.
Theo giáo viên, kết quả của kỳ thi không chỉ phản ánh quá trình học tập kéo dài 12 năm mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với những lựa chọn sau khi tốt nghiệp. Vì thế, bất kỳ thay đổi nào về cấu trúc hoặc yêu cầu đánh giá cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thông tin đầy đủ đến các đối tượng liên quan. Đáng chú ý, việc điều chỉnh độ khó dựa trên phản ứng trước phổ điểm của năm liền trước có thể dẫn đến những biến động không mong muốn. Nếu một kỳ thi có nhiều điểm cao và năm tiếp theo được thiết kế khó hơn đáng kể để khắc phục tình trạng này, nhóm học sinh tham gia kỳ thi sau sẽ là những người trực tiếp chịu tác động.
Trong trường hợp kết quả thi giảm mạnh, không chỉ tâm lý học sinh bị ảnh hưởng mà cơ hội lựa chọn ngành học, trường học cũng có thể thay đổi. Những hệ quả này càng đáng quan tâm khi thí sinh phải đưa ra quyết định tuyển sinh trong khoảng thời gian tương đối ngắn sau khi biết điểm. Vì vậy, giáo viên cho rằng cần có một định hướng khảo thí nhất quán, được duy trì đủ ổn định để học sinh và nhà trường chủ động chuẩn bị. Nếu thật sự cần thiết phải điều chỉnh, những thay đổi nên có lộ trình rõ ràng, được công bố sớm và đi kèm hướng dẫn cụ thể về phạm vi kiến thức, mức độ năng lực cũng như hình thức đánh giá. Giáo viên cũng nhấn mạnh yêu cầu xác định đúng trọng tâm của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Việc công nhận kết quả học tập sau 12 năm phổ thông cần tiếp tục được xem là chức năng nền tảng, trong khi yêu cầu cung cấp dữ liệu phục vụ tuyển sinh đại học phải được thiết kế theo hướng bổ trợ, tránh làm gia tăng áp lực không cần thiết đối với phần lớn học sinh.
Từ những phân tích trên, có thể thấy đổi mới đề thi tốt nghiệp THPT năm 2027 cần được tiếp cận như một quá trình nâng cao chất lượng đo lường giáo dục, thay vì chỉ là sự điều chỉnh mức độ khó của các câu hỏi. Một kỳ thi có chất lượng không nhất thiết phải khiến thí sinh đạt điểm thấp hơn, mà quan trọng là bảo đảm kết quả có giá trị đánh giá, phản ánh đúng năng lực và đủ độ tin cậy để phục vụ các mục tiêu sử dụng khác nhau. Sự kết hợp giữa cơ sở khoa học khảo thí, tính ổn định trong tổ chức và khả năng thích ứng của hệ thống tuyển sinh sẽ là những yếu tố quan trọng để các điều chỉnh trong tương lai thực sự mang lại hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học.
Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư và phát triển giáo dục, StudyCare Education tự hào là đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp các dịch vụ học thuật, đảm bảo sự vững chắc về nền tảng kiến thức. Nếu có bất kỳ khó khăn nào và cần được hỗ trợ ngay lập tức về vấn đề học tập, ôn luyện, hãy liên hệ ngay với StudyCare Education để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình từ những giảng viên xuất sắc nhất của chúng tôi:
– Thầy Nguyễn Công Thành: Tiến sĩ Tài chính Quốc Tế – RMIT University 🇦🇺 (Top 223 QS World University Rankings), Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam 🇳🇱 (Top 197 QS World University Rankings), Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội 🇻🇳.
– Cô Phạm Thị Anh Thư: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University (học bổng toàn phần 100%), Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng – Đại học Kinh tế Tài chính TP.HCM, Cử nhân Chuyên ngành Giảng dạy Ngôn ngữ Anh (xếp loại Giỏi) – Đại học Mở Hà Nội, T.E.S.O.L. certificate (High Distinction) – Advanced College of Languages and Training Canada 🇨🇦.
– Thầy Trần Lê Khang: Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tài chính – RMIT University, Thạc sĩ Kinh tế học – Erasmus University Rotterdam, TOEIC 980 điểm, IELTS 8.5.
– Thầy Nguyễn Hoàng Phú: Thạc sĩ Kinh tế Phát triển – Erasmus University Rotterdam, Cử nhân ngành Kinh tế Tài chính – RMIT University, Giảng viên các chương trình chất lượng cao giảng dạy 100% bằng tiếng Anh trường Đại học FPT.
– Thầy Phạm Hữu Vinh: Nghiên cứu sinh Bác sĩ Chuyên khoa I – Đại học Y Dược TP.HCM, Cử nhân Y Khoa – Kỹ thuật Hình ảnh Y học, Đại học Y Dược TP.HCM.
– Thầy Nguyễn Thanh Liêm: Tiến sĩ Kinh tế – Đại học Kinh tế Luật (ĐHQG HCM), Thạc sĩ Khoa học Tài chính Kế toán – Đại học Bangor (Học bổng toàn phần tại Anh Quốc), Cử nhân Kinh tế Đối ngoại, Đại học Quốc gia TP.HCM.
cùng rất nhiều CB-GV-NV xuất sắc khác tại StudyCare Education.
